Trang chủ Proton Authenticator

Ưu và nhược điểm của xác thực sinh trắc học

Với xác minh sinh trắc học, chỉ cần ấn ngón tay cái, một âm thanh giọng nói hoặc hình dạng khuôn mặt là đủ để truy cập thiết bị hoặc tài khoản.

Dưới đây là cách xác thực sinh trắc học hoạt động, những hạn chế của nó và ý nghĩa đối với quyền riêng tư của bạn.

Xác thực sinh trắc học là gì?

Các phương thức xác thực có thể được chia thành ba loại: 

  • Điều bạn biết, chẳng hạn như mật khẩu hoặc PIN
  • Điều bạn có, chẳng hạn như mã thông báo bảo mật hoặc thiết bị
  • Điều bạn là, chẳng hạn như dấu vân tay hoặc quét khuôn mặt

Xác thực sinh trắc học thuộc nhóm “điều bạn là”, chủ yếu liên quan đến việc ánh xạ các đặc điểm thể chất, mặc dù nó cũng có thể bao gồm một số yếu tố hành vi như tốc độ gõ phím, hoặc độ cao và góc bạn cầm điện thoại. Có nhiều loại xác thực khác nhau, nhưng nhiều người trong chúng ta dựa vào xác thực sinh trắc học mỗi ngày, dùng khuôn mặt để mở khóa điện thoại và thanh toán, hoặc nhận diện giọng nói để điều khiển thiết bị trong nhà.

Xác thực sinh trắc học hoạt động như thế nào?

Xác thực sinh trắc học diễn ra theo quy trình bốn giai đoạn, chuyển các đặc điểm thể chất của bạn thành danh tính có thể xác minh mà không bao giờ lưu trữ chính dữ liệu sinh trắc học thô.

Đăng ký

Khi bạn thiết lập nhận diện dấu vân tay hoặc khuôn mặt, thiết bị sẽ ghi lại một mẫu sinh trắc học, chẳng hạn như bản quét dấu vân tay hoặc bản đồ 3D khuôn mặt bạn. Mẫu này được ghi lại cục bộ trên thiết bị của bạn, không được tải lên máy chủ.

Trích xuất đặc điểm

Hệ thống phân tích mẫu và trích xuất các đặc điểm độc nhất, chẳng hạn như các đường gờ của dấu vân tay hoặc hình học không gian của khuôn mặt. Những đặc điểm này được chuyển đổi thành mẫu toán học; một chuỗi số đại diện cho các đặc điểm sinh trắc học của bạn mà không chứa hình ảnh thực tế.

Lưu trữ bảo mật

Mẫu này được lưu trữ an toàn, thường nằm trong một chip phần cứng chuyên dụng trên thiết bị của bạn. Bản quét dấu vân tay hoặc khuôn mặt thực tế sẽ bị hủy bỏ. Chỉ phần biểu diễn toán học được giữ lại và không thể bị dịch ngược trở lại thành sinh trắc học gốc của bạn.

So khớp

Mỗi lần bạn xác thực, thiết bị sẽ ghi lại một mẫu mới, trích xuất các đặc điểm của mẫu đó rồi so sánh với mẫu đã lưu trữ. Nếu điểm tương đồng vượt quá một ngưỡng nhất định, quá trình xác thực thành công. Quá trình này diễn ra hoàn toàn trên thiết bị của bạn, chỉ trong vài mili giây.

Vì dữ liệu sinh trắc học không bao giờ rời khỏi thiết bị của bạn và chỉ có phần biểu diễn toán học được lưu trữ nên nguy cơ dấu vân tay hoặc khuôn mặt của bạn bị đánh cắp giảm đáng kể.

Các loại xác thực sinh trắc học

Nhận diện dấu vân tay

Xác thực bằng dấu vân tay hoặc vân tay ngón cái ánh xạ các đường gờ, vòng xoáy và điểm đặc trưng độc nhất trên đầu ngón tay của bạn. Công nghệ này thường được dùng để mở khóa thiết bị và khóa cửa thông minh, cũng như được lực lượng thực thi pháp luật và kiểm soát biên giới sử dụng để xác minh danh tính. 

Một giải pháp thay thế mới hơn là xác thực bằng tĩnh mạch ngón tay, sử dụng ánh sáng cận hồng ngoại (NIR) để ánh xạ mẫu mạch máu bên dưới bề mặt da. Vì mẫu tĩnh mạch nằm bên trong và cần có mạch đập của người sống để phát hiện nên chúng khó bị giả mạo hơn dấu vân tay bề mặt, khiến chúng đặc biệt hữu ích trong các môi trường bảo mật cao như ngân hàng và trung tâm dữ liệu.

Hạn chế: Dấu vân tay bề mặt có thể bị ảnh hưởng bởi bụi bẩn, độ ẩm, da khô hoặc chấn thương nhẹ. Chúng cũng có thể bị sao chép từ dấu vân tay thu thập được bằng các kỹ thuật tinh vi, đó là lý do xác thực bằng tĩnh mạch ngón tay đang ngày càng được ưa chuộng.

Nhận diện khuôn mặt

Nhận diện khuôn mặt ánh xạ bố cục hình học của khuôn mặt bạn, bao gồm khoảng cách giữa hai mắt, hình dáng xương hàm và độ sâu của hốc mắt, rồi so sánh với mẫu đã lưu trữ. Face ID của Apple sử dụng cảm biến độ sâu hồng ngoại để tạo bản đồ 3D, khiến nó khó bị đánh lừa hơn đáng kể so với các hệ thống dựa trên camera 2D trước đây. Ngoài việc mở khóa điện thoại, nhận diện khuôn mặt còn được dùng trong an ninh sân bay, giám sát không gian công cộng và ngày càng phổ biến trong bán lẻ và hệ thống thanh toán.

Hạn chế: So với các phương thức sinh trắc học khác, nhận diện khuôn mặt có thể dễ dàng được sử dụng mà đối tượng không hề hay biết hoặc không có sự đồng ý.

Xác thực bằng mống mắt

Xác thực bằng mống mắt ánh xạ các hoa văn phức tạp của mống mắt (vòng màu bao quanh đồng tử) bằng kỹ thuật chụp ảnh NIR. Những hoa văn này mang tính cá nhân cao và ổn định trong suốt cuộc đời bạn, khiến nhận diện mống mắt trở thành một trong những phương thức sinh trắc học chính xác nhất hiện có. Quét võng mạc, một công nghệ liên quan nhưng khác biệt, ánh xạ mẫu mạch máu độc nhất ở phía sau mắt. Cả hai đều được sử dụng trong các môi trường bảo mật cao như cơ sở quân sự, tòa nhà chính phủ và chương trình căn cước quốc gia.

Hạn chế: Các phương thức này thường yêu cầu phần cứng chuyên dụng ngoài camera tiêu chuẩn của điện thoại thông minh, điều này hạn chế việc người tiêu dùng áp dụng rộng rãi. Nhận diện mống mắt có thể bị ảnh hưởng bởi một số tình trạng mắt, phản xạ từ kính hoặc việc đeo kính áp tròng màu.

Nhận diện giọng nói

Nhận diện giọng nói phân tích các đặc điểm sinh lý của bộ máy phát âm, bao gồm hình dạng miệng, cổ họng và khoang mũi, những yếu tố tạo ra chữ ký âm thanh độc nhất. Điều này khác với nhận dạng giọng nói, vốn ghi lại nội dung bạn nói thay vì xác định ai đang nói. Xác thực bằng giọng nói thường được sử dụng trong ngân hàng qua điện thoại, hệ thống dịch vụ khách hàng và thiết bị nhà thông minh như Alexa, Siri và Google Home.

Hạn chế: Giọng nói có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh tật, tiếng ồn xung quanh hoặc trạng thái cảm xúc. Quan trọng hơn, những tiến bộ trong công nghệ nhân bản giọng nói do AI tạo ra đã khiến việc giả mạo mẫu giọng nói trở nên dễ dàng hơn bằng các mẫu âm thanh ngắn, làm dấy lên lo ngại về bảo mật đối với các hệ thống chỉ dựa vào giọng nói.

Sinh trắc học hành vi

Khác với sinh trắc học vật lý, vốn thường chỉ được kiểm tra một lần khi bắt đầu phiên, sinh trắc học hành vi sử dụng AI và học máy để giám sát hành vi theo thời gian. Những hành vi này có thể bao gồm tốc độ và lực gõ phím, kiểu sử dụng chuột và màn hình cảm ứng, góc cầm điện thoại hoặc tay sử dụng và kiểu đi bộ hoặc di chuyển. Sinh trắc học hành vi chủ yếu được sử dụng trong phát hiện gian lận và xác thực liên tục, âm thầm chạy nền để đánh dấu các bất thường trong một phiên đang hoạt động.

Hạn chế: Các kiểu hành vi có thể thay đổi theo ngữ cảnh; căng thẳng, mệt mỏi, chấn thương hoặc thậm chí một bàn phím mới có thể làm thay đổi cách bạn gõ phím. Ngoài ra còn có những tác động đáng kể đến quyền riêng tư, vì việc giám sát hành vi liên tục thu thập dữ liệu về người dùng một cách liên tục thay vì chỉ tại một điểm xác thực duy nhất, kích hoạt việc xây dựng một hồ sơ rất nhạy cảm và độc nhất về người dùng.

Ưu điểm của xác thực sinh trắc học

Có rất nhiều ưu điểm khi sử dụng xác thực sinh trắc học, đó là lý do đây là một trong những phương thức phổ biến nhất để đăng nhập hoặc chứng minh danh tính của bạn.

  • Sự tiện lợi: Không cần tạo, ghi nhớ hay lưu trữ bất cứ thứ gì; bạn chỉ cần đưa khuôn mặt hoặc dấu vân tay ra và được truy cập.

  • Tốc độ: Quá trình xác thực có thể mất chưa đến một giây, nhanh hơn việc gõ mật khẩu hoặc lấy mã từ ứng dụng xác thực.

  • Khả năng chống lừa đảo: Tin tặc không thể lừa bạn chia sẻ dấu vân tay như có thể làm với mật khẩu, và dữ liệu sinh trắc học không thể được nhập vào một trang đăng nhập giả.

  • Không thể chuyển giao: Bạn không thể vô tình chia sẻ dấu vân tay của mình như cách bạn có thể tái sử dụng hoặc làm rò rỉ mật khẩu.

  • Khả năng tiếp cận: Xác thực sinh trắc học xóa bỏ rào cản cho những người dùng thấy mật khẩu, PIN hoặc việc gõ phím là khó khăn, giúp giảm sự phụ thuộc vào trí nhớ và kỹ năng vận động tinh.

Nhược điểm của xác thực sinh trắc học

Những nhược điểm của sinh trắc học không nhiều. Nhưng điều đó không có nghĩa là không thể xảy ra sai sót:

  • Không thể đảo ngược: Nếu dấu vân tay của bạn bị xâm phạm, bạn không thể đặt lại nó như bạn có thể làm với mật khẩu.

  • Rủi ro vi phạm dữ liệu: Nếu các mẫu sinh trắc học bị đánh cắp, hậu quả là vĩnh viễn và có thể ảnh hưởng đến mọi hệ thống nơi bạn sử dụng sinh trắc học đó trong hiện tại và tương lai. 

  • Hạn chế về độ chính xác: Việc từ chối sai khiến người dùng hợp lệ bị ngăn truy cập, trong khi dương tính giả có nguy cơ cấp quyền truy cập cho sai người.

  • Rào cản về khả năng tiếp cận: Chấn thương, tình trạng y tế và các yếu tố môi trường có thể khiến xác thực sinh trắc học không hoạt động đáng tin cậy.

  • Chi phí và phần cứng: Cảm biến chuyên dụng và yêu cầu lưu trữ an toàn có thể khiến hệ thống sinh trắc học không khả thi đối với các tổ chức nhỏ hơn.

Xác thực sinh trắc học so với các phương thức xác thực khác

Xác thực sinh trắc học so sánh như thế nào với các phương thức khác như mật khẩu, ứng dụng xác thực và khóa bảo mật phần cứng? 

So sánh

Sinh trắc học

Mật khẩu

Ứng dụng xác thực

Khóa phần cứng

Bảo mật

Cao

Trung bình

Rất cao

Rất cao

Sự tiện lợi

Rất cao

Cao

Trung bình

Cao

Khả năng chi trả

Cao

Rất cao

Cao

Trung bình

Khả năng thu hồi

Không

Rất cao

Rất cao

Cao

Hãy nhớ rằng, phương thức tốt nhất để truy cập an toàn là sử dụng nhiều hơn một phương thức xác thực. Kết hợp các phương thức xác thực thuộc nhiều nhóm khác nhau sẽ gia tăng bảo mật theo cấp số nhân, và đây là lý do xác thực hai yếu tố (2FA) hoặc xác thực đa yếu tố (MFA) được coi là thông lệ tốt nhất. Một trình quản lý mật khẩu an toàn và một ứng dụng xác thực là cần thiết để hỗ trợ các chiến lược xác thực sinh trắc học của bạn.

Xác thực sinh trắc học ảnh hưởng đến quyền riêng tư của bạn như thế nào

Nếu dữ liệu sinh trắc học được lưu trữ trên thiết bị của bạn thay vì trên máy chủ, thì đây là một phương thức xác thực tương đối an toàn. 

Và ngay cả khi dữ liệu sinh trắc học được thu thập và lưu trữ, nhiều khu vực pháp lý trên khắp thế giới, bao gồm EU, Vương quốc Anh, Brazil, Nam Phi, Trung Quốc, Ấn Độ và Úc, phân loại dữ liệu sinh trắc học là dữ liệu nhạy cảm hoặc dữ liệu thuộc danh mục đặc biệt, mang lại cho dữ liệu này sự bảo vệ pháp lý tăng cường. Tuy nhiên, các luật bảo vệ dữ liệu này chỉ điều chỉnh cách các tổ chức bảo vệ dữ liệu sinh trắc học của bạn; khi nói đến việc bảo vệ thiết bị của bạn, sinh trắc học của bạn có thể thực sự gây bất lợi cho bạn.

Trên khắp thế giới, các tòa án ngày càng phán quyết rằng cơ quan thực thi pháp luật có thể buộc bạn mở khóa thiết bị bằng sinh trắc học, vì việc ấn ngón tay hoặc nhìn vào camera được coi là hành vi thể chất thay vì lời khai. Các hệ thống pháp luật tương tự thường bảo vệ mật khẩu và PIN, vốn được coi là "lời khai" và không thể bị ép buộc. Điều này có nghĩa là về mặt pháp lý, một thiết bị được khóa bằng Face ID có thể dễ bị mở mà không cần sự đồng ý của bạn hơn so với thiết bị được khóa bằng mật mã.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có thể sử dụng xác thực sinh trắc học với Proton Authenticator không?
Dữ liệu sinh trắc học có thể bị đánh cắp không?
Xác thực sinh trắc học có an toàn hơn mật khẩu không?
Điều gì xảy ra nếu dữ liệu sinh trắc học của tôi thay đổi?