Dark web rất giống với World Wide Web thông thường mà ai cũng quen thuộc, ngoại trừ việc dark web mang lại quyền riêng tư lớn hơn nhiều.
Dark web vốn nổi tiếng là nơi có thể tìm và liên hệ với những kẻ buôn bán ma túy và sát thủ. Điều này có phần đúng, nhưng dark web cũng mang lại một nơi ẩn náu an toàn trước sự giám sát quá mức của chính phủ và chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp xuất hiện ở khắp mọi nơi nhằm theo dõi mọi hành động trực tuyến.
Dark web không phải được gọi là “tối” vì bản chất xấu xa; nó được gọi là tối vì nó cung cấp quyền riêng tư (có thể được sử dụng cho cả mục đích tốt và xấu).
Quyền riêng tư bổ sung do dark web mang lại chắc chắn bị tội phạm lạm dụng để lừa đảo, bán ma túy, lưu trữ nội dung bất hợp pháp và hơn thế nữa. Sự trỗi dậy và sụp đổ nổi tiếng của chợ Silk Road(cửa sổ mới) mua bán ma túy bất hợp pháp là ví dụ nổi tiếng nhất về điều này.
Nhưng bất chấp sự đưa tin giật gân của truyền thông(cửa sổ mới), nhiều trang web có uy tín cao vẫn hiện diện trên dark web, bao gồm cả The New York Times(cửa sổ mới), The Guardian(cửa sổ mới), và thậm chí cả Facebook(cửa sổ mới). Thật vậy, Proton cung cấp phiên bản dark web onion cho trang web của mình để người dùng ở một số khu vực bị kiểm soát gắt gao nhất trên thế giới có thể truy cập dịch vụ.
Bài viết giải thích dark web là gì, cách truy cập và những trang web hữu ích trên đó.
Dark web là gì?
Internet có thể được chia thành ba phần:
1. Clear web
Còn được gọi là “surface web”, clear web là World Wide Web(cửa sổ mới) quen thuộc. Đây là tập hợp các trang web kết nối với nhau qua siêu liên kết và có thể dễ dàng tìm kiếm bằng các công cụ tìm kiếm như Google.
Tìm hiểu thêm về các công cụ tìm kiếm tôn trọng quyền riêng tư
Tuy nhiên, clear web chỉ chiếm một phần nhỏ trong toàn bộ nội dung trên World Wide Web.
2. Deep web
Deep web, còn gọi là “invisible web”, thường bị đánh đồng một cách sai lầm với dark web. Trên thực tế, deep web là tất cả nội dung internet không được công cụ tìm kiếm lập chỉ mục, phần lớn trong số đó là nội dung vô hại, chẳng hạn như cơ sở dữ liệu tài chính, lưu trữ web và bất kỳ trang nào được bảo vệ bằng mật khẩu (như hồ sơ y tế hoặc các trang tài khoản ngân hàng).
Một tài liệu thường được trích dẫn từ Đại học Michigan(cửa sổ mới) tuyên bố rằng “thông tin công khai trên deep web hiện lớn hơn gấp 400 đến 550 lần so với World Wide Web thông thường”. Tuy nhiên, tài liệu này được xuất bản vào năm 2001, nghĩa là những con số này cần được xem xét một cách thận trọng ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, quan điểm đó vẫn đúng — deep web lớn hơn rất nhiều so với clear web.
3. Dark web
Dark web, còn gọi là “hidden web”, là một phần nhỏ của deep web. Phân đoạn này được cấu thành từ các trang web và các tài nguyên trực tuyến khác chỉ có thể truy cập bằng phần mềm, cấu hình hoặc ủy quyền đặc biệt.
Dịch vụ Tor Onion(cửa sổ mới) cho đến nay là dark web nổi tiếng và phổ biến nhất. Tuy nhiên, vẫn còn có các dark web khác. Những cái tên nổi tiếng nhất là I2P(cửa sổ mới) và Freenet(cửa sổ mới), ngoài ra còn có nhiều dark web nhỏ hơn như GNUnet(cửa sổ mới), ZeroNet(cửa sổ mới), và dn42(cửa sổ mới).
Cách truy cập dark web
Để truy cập dark web, cần có các công cụ đặc biệt tùy thuộc vào loại dark web muốn sử dụng.
Dịch vụ Tor Onion
Tor là một công cụ được thiết kế đặc biệt nhằm mang lại mức độ ẩn danh thực sự cao khi sử dụng clear web. Khi kết nối internet qua mạng Tor, kết nối sẽ được định tuyến qua ít nhất ba nút ngẫu nhiên, và dữ liệu được mã hóa lại mỗi khi đi qua một nút.
“Nút đầu vào” có thể thấy địa chỉ IP thực nhưng không có quyền truy cập vào nội dung dữ liệu hoặc hoạt động trên internet, trong khi “nút đầu ra” kết nối với internet sẽ giải mã và mã hóa dữ liệu (do đó có thể xem được dữ liệu này) cũng như biết được các trang web được truy cập. Nhưng nút này không hề biết địa chỉ IP thực là gì.
Mặc dù đây có lẽ vẫn là cách tốt nhất để đạt được sự ẩn danh thực sự trên internet thông thường, hệ thống này có một điểm yếu lớn — nút đầu ra. Dù không thể biết địa chỉ IP thực, nút này vẫn có thể xem dữ liệu không được mã hóa, qua đó có thể tiết lộ danh tính thực (mặc dù HTTPS vẫn bảo vệ người dùng).
Hệ thống này cũng đi kèm với một số lỗ hổng. Nếu một kẻ tấn công mạnh mẽ có thể kiểm soát một số lượng rất lớn các nút Tor(cửa sổ mới), kẻ tấn công đó có thể bỏ ẩn danh bằng cách thực hiện một cuộc tấn công phân tích thời gian (khớp thời gian kết nối với mạng Tor với hoạt động đã biết từ một nút đầu ra Tor bị xâm phạm).
Một vấn đề khác là Tor công khai địa chỉ IP của tất cả các nút đầu ra Tor công cộng tại đây(cửa sổ mới), khiến các chính phủ rất dễ dàng chặn chúng.
Dịch vụ Tor Onion được phát triển để khắc phục vấn đề nút đầu ra bằng cách loại bỏ nút này. Dịch vụ Onion là các trang web tồn tại trong mạng Tor và chỉ có thể được truy cập từ mạng Tor. Vì bản thân các trang web này là các nút Tor nên không cần phải sử dụng nút đầu ra vốn có thể bị chặn hoặc bị giám sát.
I2P
I2P(cửa sổ mới) được thiết kế để cải tiến hệ thống định tuyến onion của Tor bằng công nghệ định tuyến tỏi(cửa sổ mới) (một cái tên mang tính hài hước). Một điểm khác biệt chính giữa Tor và I2P là I2P gộp các gói dữ liệu lại với nhau thành các “nhánh tỏi” trước khi gửi chúng qua mạng dưới dạng các thư, thay vì gửi từng gói một như Tor làm.
Thông thường, mỗi thư chứa một nhánh tỏi, nhưng đôi khi chứa hai nhánh. Điều này khiến những kẻ tấn công khó bỏ ẩn danh người dùng bằng các cuộc tấn công phân tích thời gian hơn.
Một sự khác biệt quan trọng khác là các kết nối không phải là một chiều. Do đó (không giống như Tor), lưu lượng truy cập đi và đến sử dụng các đường dẫn khác nhau, khiến việc truy vết kết nối ngược lại người dùng trở nên khó khăn hơn nhiều.
Về mặt kỹ thuật thuần túy, I2P mang lại một số lợi thế thực sự về bảo mật và quyền riêng tư so với Tor. Tuy nhiên, mức độ quan tâm dành cho I2P đã giảm sút nghiêm trọng trong những năm gần đây (chính điều này cũng ảnh hưởng đến tính bảo mật của I2P), do đó nhiều “eepsite” và diễn đàn I2P hiện đã bị bỏ hoang.
Freenet (gần đây đã được đổi tên thành Hyphanet)
Nói một cách chính xác, Freenet là một mạng xuất bản ẩn danh ngang hàng, phân phối hoàn toàn, cung cấp khả năng lưu trữ dữ liệu an toàn. Khi tham gia mạng Freenet, người dùng đồng ý chia sẻ một tỷ lệ phần trăm không gian đĩa cứng cục bộ. Không gian này được mã hóa an toàn và các thành viên Freenet khác sẽ tải xuống các phần của tệp được lưu trữ trên đó (theo cách không khác nhiều so với BitTorrent(cửa sổ mới)).
Tuy nhiên, trên nền tảng lưu trữ tệp cơ bản này, các tình nguyện viên đã phát triển những ứng dụng cho phép xây dựng các trang web, bảng tin và nhiều thứ khác. Hạn chế của hệ thống này là các trang web không thể ở dạng động (vì vậy chúng luôn là các trang HTML tĩnh đơn giản).
Một lợi thế là các trang web (và dữ liệu khác) có thể khả dụng trong một thời gian dài sau khi máy chủ gốc đã biến mất. Tuy nhiên, nếu không có ai truy cập dữ liệu trong một thời gian dài, dữ liệu đó có thể biến mất (điều này hoạt động tương tự như BitTorrent, nơi các tệp không được gieo hạt chủ động sẽ bị hủy lập chỉ mục theo thời gian).
Freenet gộp các gói dữ liệu lại với nhau và định tuyến chúng qua số lượng nút thay đổi để gây nhiễu các cuộc tấn công phân tích thời gian.
Mạng có thể được sử dụng ở hai “chế độ” — opennet và darknet. Với opennet, kết nối được thực hiện với các đồng đẳng ngẫu nhiên. Với darknet, kết nối chỉ được thực hiện với những người bạn đáng tin cậy đã trao đổi khóa công khai và tham chiếu nút trước đó. Chính các darknet này giúp Freenet có tính bảo mật độc đáo, vì nó chặn hoàn toàn quyền truy cập từ bên ngoài vào dữ liệu được chia sẻ trong một nhóm darknet.
Do tính chất khép kín, các darknet này cũng khiến chúng ta không thể biết có bao nhiêu người thực sự sử dụng Freenet.
Cách truy cập dark web
Mỗi dark web loại trừ lẫn nhau và yêu cầu các công cụ riêng để truy cập. Ví dụ: không thể sử dụng Trình duyệt Tor để truy cập các eepsite I2P. Vì Dịch vụ Tor Onion là dark web phổ biến nhất (và do đó hữu ích nhất nói chung) nên bài viết sẽ tập trung vào dịch vụ đó ở đây.
Cách thông thường (và chính thức nhất) để truy cập Dịch vụ Tor Onion là sử dụng Trình duyệt Tor cho Windows, macOS, Linux và Android(cửa sổ mới). Đây là phiên bản Firefox bảo mật cao hơn, theo mặc định, sẽ tự động định tuyến tất cả các kết nối qua mạng Tor. Nếu sử dụng iPhone hoặc iPad, có thể cài đặt Trình duyệt Onion(cửa sổ mới), mặc dù không chính thức nhưng được Tor Project khuyên dùng(cửa sổ mới).
Để bảo mật tốt hơn nữa, có thể sử dụng TAILS(cửa sổ mới). Đây là bản phân phối Live Linux khởi động trực tiếp từ USB để không để lại dấu vết trên máy tính vật chủ. TAILS định tuyến tất cả các kết nối (không chỉ kết nối từ trình duyệt) qua mạng Tor.
Sau khi đã thiết lập kết nối Tor, có thể kết nối với các trang web dark web onion. Các trang web này tương tự như trang web thông thường nhưng sử dụng tên miền .onion đặc biệt.
Proton VPN và Tor
Với Proton VPN, có thể định tuyến kết nối qua máy chủ VPN của Proton tới mạng Tor(cửa sổ mới). Để thực hiện việc này, chỉ cần kết nối với một trong các máy chủ Tor đặc biệt có thể nhận biết bằng biểu tượng onion.
Tính năng này được cung cấp chủ yếu như một cách thuận tiện để truy cập các trang web onion bằng trình duyệt thông thường, và nó mang lại một số lợi thế về bảo mật so với việc sử dụng Trình duyệt Tor. Tuy nhiên, nếu tính bảo mật là quan trọng, người dùng nên đọc kỹ lời khuyên chính thức của Tor Project về việc sử dụng kết hợp cả Tor và VPN(cửa sổ mới).
Có gì trên dark web?
Các hoạt động sử dụng bất hợp pháp của dark web đã được ghi chép đầy đủ: dịch vụ ám sát, các trang thương mại điện tử để mua súng và ma túy, v.v. (tuy nhiên, nhiều hoạt động trong số này chỉ đơn thuần là lừa đảo).
Tuy nhiên, có rất nhiều lý do chính đáng để sử dụng dark web. Có thể đọc ProPublica(cửa sổ mới) hoặc The New York Times(cửa sổ mới), kiểm tra email trong Proton Mail, hoặc lướt bảng tin Facebook(cửa sổ mới). Tất cả các trang web phổ biến này đều cung cấp quyền truy cập dark web vì những lợi thế về quyền riêng tư và tự do thông tin mà nó mang lại.
Xem danh sách các trang web onion tốt nhất trên dark web(cửa sổ mới)
Một trong những lợi thế lớn nhất của các dark web là rất khó bị chặn. Các hình thức kiểm duyệt phổ biến dựa trên việc các nhà cung cấp dịch vụ internet chặn địa chỉ IP của trang web không có hiệu quả đối với các dark web. (Do đó, một số chính phủ độc tài đã cố gắng chặn chính Tor(cửa sổ mới).)
Vì những lý do tương tự, dark web có khả năng chống lại sự giám sát tốt hơn. Những người thổi còi, nhà báo và các chuyên gia khác có nguy cơ bị giám sát mục tiêu sử dụng dark web để truyền tải thông tin nhạy cảm. Ví dụ, người thổi còi Edward Snowden đã sử dụng TAILS(cửa sổ mới) để giúp luôn đi trước NSA một bước.
Nhiều tổ chức, bao gồm Human Rights Watch(cửa sổ mới) và Electronic Frontier Foundation(cửa sổ mới), cũng ủng hộ việc sử dụng và truy cập vào dark web.
Một nhược điểm lớn của tất cả các dark web là chúng rất chậm. Ví dụ với Tor, kết nối được định tuyến qua ít nhất ba vị trí ngẫu nhiên trên khắp thế giới (bất kỳ vị trí nào trong số đó cũng có thể có kết nối internet rất kém), điều này chắc chắn sẽ làm chậm kết nối.
Để sử dụng hàng ngày, VPN cung cấp mức độ riêng tư cao đồng thời ảnh hưởng tối thiểu đến trải nghiệm internet. Nhưng khi cần thiết, dark web có thể cực kỳ quan trọng: Khi Thổ Nhĩ Kỳ tạm thời chặn Proton Mail đối với một số người dùng, trang web onion của Proton là một trong số ít cách để mọi người có thể truy cập email.
Đúng là như vậy. Những điều tồi tệ vẫn xảy ra trên dark web, nhưng đó cũng là một công cụ riêng tư thiết yếu. Khi các chính phủ nỗ lực làm suy yếu quá trình mã hóa(cửa sổ mới) bằng các cửa hậu và các tập đoàn giành được quyền truy cập lớn hơn vào mọi hoạt động, các công nghệ bảo mật và riêng tư như công nghệ dùng để tạo ra các dark web phải được bảo vệ mạnh mẽ. Và điều đó bắt đầu bằng việc hiểu rõ về chúng thay vì chỉ dựa vào những tiêu đề giật gân.
