Trong vài thập kỷ qua, các chính phủ và nhiều bên khác đã chi hàng tỷ đô la để dạy người ta viết mã. Người ta từng nghĩ đây là một trong số ít nghề sẽ an toàn trong một thế giới đang thay đổi, nhưng hóa ra, viết và thao tác mã lại là một trong những hoạt động mà các mô hình AI phù hợp nhất. Các công ty công nghệ đã sa thải hơn 1 triệu nhân viên trong vài năm qua, và Microsoft đã đề nghị 60.000 gói nghỉ việc tự nguyện chỉ trong tuần trước. Đây là thời điểm đáng sợ và hoàn toàn mất phương hướng đối với những người trong ngành phần mềm.
Khoảng một tháng trước, tôi đã viết một bản ghi nhớ nội bộ, trong đó trình bày chi tiết lộ trình áp dụng AI mà Proton phải theo đuổi để duy trì khả năng cạnh tranh và bảo mật, cũng như những gì chúng tôi đã bỏ lỡ cho đến nay với tư cách một tổ chức và cần khắc phục để quá trình chuyển đổi tất yếu này thành công. Không có gì phải nghi ngờ rằng những tổ chức không chuyển đổi đủ nhanh cuối cùng sẽ khiến đội ngũ của họ và những người phụ thuộc vào họ thất vọng.
Bản ghi nhớ còn phục vụ một mục đích khác: thuyết phục đồng nghiệp rằng chúng ta không phải những người bị động trong thay đổi này, rằng công ty cần tài năng và chuyên môn của họ để hiện thực hóa thay đổi đó, và rằng quá trình chuyển đổi này mang đến cơ hội cho những ai chọn chuẩn bị và tham gia.
Bản ghi nhớ không phải là một tài liệu kỹ thuật chuyên sâu. Nó không đi sâu vào các chi tiết cụ thể về bảo mật, độ tin cậy hay hạ tầng. Thay vào đó, nó chỉ ra hướng đi cho toàn bộ ngành của chúng ta.
Có thể xem toàn văn bản ghi nhớ dưới đây.
Tải xuống bản PDF của tuyên ngôn AI(cửa sổ mới)
AI @ Proton, Tuyên ngôn kỹ thuật
Không ai ở Proton, đặc biệt là trong bộ phận kỹ thuật, ngạc nhiên khi kỹ thuật phần mềm đã thay đổi không thể đảo ngược trong năm nay, nếu không muốn nói là từ trước đó. Các LLM và công cụ đi kèm đã có khả năng viết mã đến mức một kỹ sư cấp cao của Proton nói với tôi vài ngày trước rằng, tôi xin trích dẫn: “Không ai còn viết mã trong {business unit name} nữa.” Giống như việc ghi nhớ số điện thoại trong thế kỷ 20 hay cưỡi ngựa trong thế kỷ 19, viết mã giỏi bằng tay là một kỹ năng cốt lõi đã hết thời.
Nhìn chung, đây là một điều tuyệt vời. Phần lớn việc viết mã trước đây và hiện nay là công việc tẻ nhạt, tốn thời gian, ít nhất là trong môi trường sản xuất và ở quy mô lớn. Tài liệu và kiểm thử đều là những việc cần thiết mà ít người thích làm, và trong lịch sử thường bị bỏ qua với cái giá là giao tiếp kém, thiếu hiệu quả và độ tin cậy thấp. Mã soạn sẵn (boilerplate) là hình mẫu của sự vất vả trong kỹ thuật phần mềm, và có thể sẽ không bao giờ còn là điều mà con người phải bận tâm nữa. Các mô hình giờ đây có thể tư vấn và đề xuất kiến trúc, thiết kế hệ thống; dù thường chưa hoàn hảo, những đề xuất này đóng góp có ý nghĩa cho thảo luận, ra quyết định và học hỏi.
Bên ngoài Proton, cuộc cách mạng AI đang làm mưa làm gió trên toàn thế giới. Phần lớn trong đó là những chiêu trò phù phiếm, những chiến dịch bề ngoài nhằm được nhìn nhận là đổi mới hơn là thực sự đổi mới. Nhưng nhiều phần trong đó là rất thực, và những khoản đầu tư mà các công ty ấy (bao gồm cả đối thủ của chúng ta) đang thực hiện hôm nay sẽ quyết định môi trường kinh doanh mà chúng ta hoạt động trong tương lai. Đây không phải là chạy theo xu hướng, mà là chúng ta đang bị bỏ lại phía sau, và đó là một mối đe dọa hiện hữu đối với thành công của chính sứ mệnh.
Vậy tại sao, ở Proton, lại không có cảm giác cuộc cách mạng đã đến? Tại sao năng suất không tăng vọt nếu mọi người đã sử dụng LLM mọi lúc? Tôi tin rằng có ba lý do, và chúng ta sẽ cần khắc phục cả ba nếu muốn thành công trong kỷ nguyên mới đã hiện diện ngay hôm nay, chứ không phải đang trên đường tới.
Lý do đầu tiên là sự thay đổi trong văn hóa kỹ thuật và tư duy của kỹ sư. Công việc của bạn đã thay đổi về cơ bản. Không còn là viết mã nữa, và LLM không ở đây để giúp bạn viết mã tốt hơn nhanh hơn. Công việc của bạn là giúp LLM viết mã tốt hơn nhanh hơn. Giờ đây mỗi kỹ sư là một trưởng nhóm, một người quản lý, và những người báo cáo trực tiếp của bạn là các mô hình và tác nhân mà bạn sử dụng. Hướng dẫn trực tiếp và sửa lỗi khi chúng sai chắc chắn là một phần công việc. Nhưng một nhóm hai người luôn lập trình cặp cùng nhau sẽ không giống một nhóm cho lắm, và một nhóm mà không ai làm việc khi trưởng nhóm đang họp cũng vậy. AI cần có khả năng làm việc tự chủ và liên tục với mức giám sát của con người ngày càng ít đi. Công việc của bạn là xác định những vấn đề mà LLM không thể tự giải quyết và giúp chúng không chỉ giải quyết lần này mà còn giải quyết tốt hơn lần sau, không chỉ cho bạn mà cho mọi người: các tệp ngữ cảnh cấp kho lưu trữ, kỹ năng và lời nhắc được chia sẻ, cùng thói quen bảo đảm rằng những thất bại lặp lại sẽ kích hoạt điều tra và khắc phục. Công việc của bạn là đẩy giới hạn những gì LLM có thể làm tự chủ, can thiệp vào những việc mà nó không thể, và luôn nghĩ cách cải thiện hiện trạng.
Đây không phải là cái chết của chuyên môn. LLM thì nhanh. Bạn thì chậm, nhưng bạn mang theo cả một đời kinh nghiệm, những phán đoán và sự hiểu biết. Bạn cũng (hy vọng là) ít có khả năng bị ảo giác và bị đánh lừa bởi đầu vào xấu hoặc độc hại hơn nhiều, đồng thời có trách nhiệm với chính mình, với đồng đội và với Proton theo cách mà một mô hình không bao giờ có được. Cùng nhau, hai bên có thể làm được nhiều hơn và nhanh hơn nhiều so với khi chỉ một bên làm.
Đây cũng không phải là cái chết của các thực hành kỹ thuật tốt. Khả năng bảo trì và tốc độ tốt hơn trên những cơ sở mã được kiến trúc tốt. Tài liệu và kiểm thử vẫn rất quan trọng. Tuy vậy, chúng ta cần sẵn sàng đón nhận việc các thực hành tốt nhất thay đổi khi chi phí và năng lực thay đổi. Kiểm thử là một ví dụ điển hình. Thực hành tốt nhất cũ cho rằng quá nhiều kiểm thử (đặc biệt là kiểm thử đầu cuối) là một sự đánh đổi tồi trong một thế giới mà việc viết và duy trì kiểm thử rất tốn kém. Nếu việc viết và duy trì kiểm thử trở nên rẻ, ranh giới mà chúng ta vạch ra cũng có thể sẽ thay đổi.
Lý do thứ hai khiến chúng ta chưa thể tận dụng đầy đủ cuộc cách mạng AI là chúng ta gần như hoàn toàn mắc kẹt ở giai đoạn 1, tức là dùng LLM để tăng tốc các tác vụ trong quy trình làm việc hiện có. Nhưng viết mã không phải là phần duy nhất của vòng đời phát triển phần mềm, và điều gì xảy ra khi bạn loại bỏ một điểm nghẽn? Một điểm nghẽn khác sẽ thế chỗ. Có thể là tốc độ và năng lực của CI. Có thể là thiết kế, phê duyệt, đặc tả và đánh giá mã (đúng vậy, chúng ta cần và sẽ đạt tới điểm mà phần lớn việc đánh giá mã do con người thực hiện sẽ kết thúc). Có thể quy trình làm việc không thay đổi nhiều nhưng LLM cho phép chúng ta cuối cùng đầu tư vào tự động hóa, điều trước đây từng quá tốn kém. Nếu chúng ta không nhìn nhận toàn bộ quy trình một cách tổng thể và loại bỏ điểm nghẽn một cách triệt để, chúng ta sẽ không đạt được tiềm năng đầy đủ. Thường thì việc loại bỏ những điểm nghẽn này không chỉ bao gồm tối ưu hóa các phần trong quy trình hiện có mà còn phải làm lại và suy nghĩ lại toàn bộ. Đây là giai đoạn 2, và chúng ta cần đạt tới đó ngay bây giờ.
Lý do thứ ba là một vấn đề hành động tập thể. Việc sử dụng LLM hiệu quả để viết mã là điều một kỹ sư cá nhân có thể tự làm. Việc xây dựng lại hoặc tối ưu hóa quy trình CI cho toàn bộ một nhóm, đơn vị kinh doanh hoặc công ty là một việc nặng nề hơn nhiều, đi kèm chi phí cơ hội và những đánh đổi. Không phải là không thể, và nhiều người ở Proton đã tự mình làm được những điều tuyệt vời, một số trong đó đã lan rộng. Nhưng để trang bị lại công cụ cho toàn công ty đòi hỏi mức độ tổ chức và nguồn lực mà chúng ta đơn giản là chưa đầu tư tới. Liên quan đến phần thảo luận về vòng đời phát triển phần mềm ở đoạn trước, trong nhiều trường hợp chúng ta thậm chí không biết các điểm nghẽn nằm ở đâu vì chưa đầu tư vào những công cụ cần thiết để tìm ra. Trước đây có thể đã cần thận trọng, phải mất một thời gian mới hình dung được cách sử dụng tốt nhất các công cụ mới này và chúng ta sẽ tiếp tục khuyến khích thử nghiệm. Nhưng đã đến lúc, với tư cách một tổ chức, phải cam kết vào quá trình chuyển đổi mà thời điểm này đòi hỏi.
Vậy điều này có ý nghĩa gì với bạn, một kỹ sư? Quyền chủ động và trách nhiệm của bạn đều đã mở rộng. Bạn không chỉ chịu trách nhiệm về việc công việc được hoàn thành, mà giờ đây còn phụ trách cách công việc được hoàn thành, và do đó chịu trách nhiệm về việc tối ưu hóa liên tục và tự động hóa tối đa (cùng việc chia sẻ những cải tiến đó với đồng nghiệp, thành công ở Proton là một môn thể thao đồng đội). Bạn cũng có trách nhiệm nêu cờ và báo cáo lên cấp trên những cải tiến cần thiết mà bạn không thể tự thực hiện. Về phần mình, Proton sẽ tổ chức và cung cấp nguồn lực cho những khoản đầu tư quan trọng cần thiết để vượt qua giai đoạn 2 và đạt được đầy đủ tiềm năng của cuộc cách mạng AI.
Điểm mấu chốt là chúng ta đang ở trong một thế giới mới. “Lập trình” đã chết. Kỹ thuật thì không, chuyên môn cũng vậy. Công việc cũ của bạn đã không còn. Công việc mới của bạn với tư cách là người xây dựng sẽ cho phép bạn làm được nhiều hơn và tạo ra nhiều tác động hơn bao giờ hết, nếu bạn nắm bắt cơ hội. Và Proton sẽ tạo điều kiện để bạn làm được điều đó, những nỗ lực mà bạn sẽ nghe thêm trong những ngày và tuần tới. Kỷ nguyên thử nghiệm vẫn tiếp diễn, nhưng đã đến lúc hành động. Tương lai đã ở đây, hãy biến nó thành của chúng ta.
Ảnh bìa: Bernard Leonardo
Instagram: @dranreboel
Trang web: https://dranreboel.myportfolio.com/work






