TLS-versleuteling uitgelegd

TLS is het basisversleutelingsprotocol dat bijna alle verbindingen over het internet beveiligt. Het stelt u in staat formulieren te verzenden, u bij uw accounts aan te melden, uw bankgegevens te controleren en online aankopen te doen zonder dat de rest van de wereld over uw schouder meekijkt. Dit omvat uw internet service provider(nieuw venster) (ISP), hotspotbeheerders en hackers die openbare wifi mogelijk monitoren.

TLS brengt een versleutelde verbinding tot stand tussen uw apparaat en een server, waardoor gegevens veilig kunnen worden overgedragen. Het zorgt voor:

• Vertrouwelijkheid: Uw gegevens worden versleuteld, zodat alleen de website of server waarmee u verbinding maakt ze kan lezen.
• Integriteit: Gegevens kunnen tijdens het transport niet ongemerkt worden gewijzigd.
• Verificatie: U communiceert daadwerkelijk met de echte website (of server) en niet met een bedrieger.

Om te zorgen dat u met de juiste server communiceert, toont de server een digitaal certificaat dat bevestigt dat hij is wie hij zegt te zijn. Deze certificaten worden uitgegeven door certificaatautoriteiten (CA's) – vertrouwde organisaties die een certificaat ondertekenen waarmee dat domein aan een openbare sleutel wordt gekoppeld.

U vertrouwt dus niet de site zelf, maar de CA die zich ervoor heeft ingestaan. Dit vertrouwen komt tot uiting in de HTTPS-verbindingsinformatie van uw browser, traditioneel aangeduid met het hangslotpictogram in de adresbalk; door erop te klikken kunt u gegevens over de verbinding en het certificaat bekijken.

Root-CA's zijn ingebakken in browsers. De rootstore van Mozilla bevat bijvoorbeeld ongeveer 140–160 rootcertificaten. Deze verifiëren op hun beurt de intermediaire CA's die worden gebruikt om de meeste websites te verifiëren.

Over het algemeen werkt dit systeem goed, maar het is niet perfect. :Er zijn duizenden intermediaire CA's, wat resulteert in een groot aanvalsoppervlak. Bovendien kunnen CA's onder druk worden gezet door overheden(nieuw venster) of door criminele organisaties worden gehackt om gecompromitteerde certificaten uit te geven. Een schoolvoorbeeld is DigiNotar(nieuw venster), een Nederlandse CA die in 2011 werd gekraakt door aanvallers die honderden malafide certificaten uitgaven en naar verluidt het Gmail-verkeer van ongeveer 300 000 gebruikers, voornamelijk in Iran, onderschepten.

Om deze problemen aan te pakken, gebruiken moderne TLS-verbindingen Certificaattransparantie (CT). Dit voorkomt niet dat een CA in eerste instantie wordt gehackt of onder druk wordt gezet, maar het maakt de nasleep veel gemakkelijker op te sporen en in te dammen.

Elk certificaat dat publiekelijk wordt vertrouwd, moet op het moment van uitgifte worden vastgelegd in openbare, manipulatiebestendige registers. Chrome weigert bijvoorbeeld sinds 2018 elk certificaat te vertrouwen dat niet in ten minste twee onafhankelijke CT-logboeken is vastgelegd.

Daardoor kunnen domeineigenaren een frauduleus certificaat voor hun site binnen enkele uren opsporen, in plaats van de weken die het bij DigiNotar duurde. Zodra ze zijn opgespoord, kunnen de getroffen certificaten snel worden ingetrokken – en in ernstige gevallen kunnen browsers het vertrouwen in de CA bij hun volgende update intrekken.

TLS combineert asymmetrische en symmetrische versleuteling. Asymmetrische (public-key)cryptografie wordt gebruikt om de verbinding tot stand te brengen en de browser en server een gedeeld geheim te laten afspreken zonder dat dit geheim ooit over het netwerk wordt verzonden. Dit wordt de TLS-handshake genoemd.

Zodra een beveiligde verbinding tot stand is gebracht, worden de eigenlijke gegevens overgedragen met symmetrische versleutelingsalgoritmen (meestal AES). De exacte versleutelingsalgoritmen die worden gebruikt, worden onderhandeld tussen de webserver en de client, bijvoorbeeld een browser. De meeste browsers laten u op het slotpictogram klikken of tikken voor meer beveiligingsgegevens over de versleutelingsalgoritmen die voor de HTTPS-verbinding worden gebruikt.

Traditionele TLS verbergt de naam van websites waarmee u verbinding maakt niet, omdat de eerste handshake de naam van de website (SNI) en andere gegevens lekt naar iedereen die meekijkt. Een nieuwe standaard, in maart 2026 geratificeerd door de IETF, moet dit oplossen. Als het werkt, versleutelt Encrypted Client Hello (ECH) de handshake zelf, zodat uw ISP of hotspotbeheerders niet langer kunnen zien welke sites u bezoekt. Echter:

• ECH werkt alleen wanneer meerdere websites hetzelfde IP-adres(nieuw venster) delen, zoals het geval is achter een content delivery network(nieuw venster) (CDN).
• Als een site een eigen IP-adres heeft, blijft de bestemming zichtbaar.
• ECH is afhankelijk van uw browser die versleutelde DNS (DoH) gebruikt om de configuratiesleutels van ECH op te halen. Als dit mislukt, vallen verbindingen stilzwijgend terug op onversleutelde SNI.
• ECH wordt nog uitgerold en wordt ondersteund in Firefox en Chrome. Op dit moment ondersteunt echter slechts ongeveer 9–10% van de miljoen meest bezochte websites ECH; bijna allemaal gebruiken Cloudflare.
• De CDN- en DoH-provider kan nog steeds de uiteindelijke bestemming van uw netwerkverbindingen waarnemen.

TLS en end-to-end versleuteling gebruiken beide versleuteling om uw gegevens te beschermen, maar verschillen in wie ze kan ontsleutelen:

• TLS versleutelt de verbinding tussen uw apparaat en een server. Zodra uw gegevens op die server aankomen, worden ze daar ontsleuteld. Wie de server beheert, kan ze lezen.
• End-to-end versleuteling (E2EE) versleutelt de verbinding tussen uw apparaat en een ander apparaat. Zelfs als uw gegevens onderweg via servers gaan, kan alleen de bedoelde ontvanger ze ontsleutelen.

Berichten die via Gmail worden verzonden, zijn tijdens transport met TLS beveiligd, maar worden ontsleuteld wanneer ze de servers van Google bereiken, waardoor Google ze kan lezen. Berichten die met E2EE worden verzonden, zoals Signal-berichten of e-mails die tussen Proton Mail-gebruikers worden uitgewisseld, kunnen alleen door de bedoelde ontvanger worden gelezen.

Zowel TLS als VPN's beschermen gegevens tijdens transport, maar hebben heel verschillende doeleinden:

• Een VPN verbergt welke websites u bezoekt. TLS (meestal) niet.
• Een VPN verbergt uw DNS-query's(nieuw venster). TLS (zonder DoH) niet.
• Een VPN voorkomt dat websites die u bezoekt uw echte IP-adres(nieuw venster) kennen. TLS niet.
• Een betrouwbare VPN(nieuw venster) houdt geen logboeken(nieuw venster) bij van uw browsegeschiedenis. TLS stelt uw ISP (en daarmee ook uw overheid(nieuw venster)) in staat om uw activiteit te bespioneren en er logboeken van op te slaan.
• TLS beveiligt verbindingen afzonderlijk, één app of proces per keer. Een VPN leidt daarentegen alle verbindingen van uw apparaat door de VPN-tunnel (tenzij u split tunneling(nieuw venster) gebruikt), waardoor het voor een waarnemer moeilijker wordt om gedragspatronen af te leiden uit uw browser- en appgebruik wanneer u met een VPN bent verbonden.

TLS en VPN's vullen elkaar aan en bieden meerdere beschermingslagen.

TLS is de reden dat u online kunt bankieren, winkelen en zich bij uw accounts kunt aanmelden zonder dat iedere vreemde op het netwerkpad ziet wat u doet. Zonder TLS zou HTTPS niet bestaan, en hetzelfde geldt voor het grootste deel van wat we nu als vanzelfsprekend beschouwen bij het gebruik van het web.

Maar TLS is nooit ontworpen om alles te verbergen. Het beschermt de inhoud van een verbinding, niet het feit dat de verbinding heeft plaatsgevonden. Uw ISP, een wifi-hotspotbeheerder of iedereen die het netwerk in de gaten houdt, kan nog steeds zien welke sites u bezoekt, zelfs als die niet kan zien wat u doet. Anders dan E2EE voorkomt TLS niet dat de dienst waarmee u verbinding maakt toegang krijgt tot uw gegevens.

TLS, E2EE en VPN's vullen elkaar daarom aan: TLS biedt basisbeveiliging, E2EE zorgt ervoor dat alleen bedoelde ontvangers toegang tot uw gegevens hebben, en een vertrouwde VPN biedt een hoog niveau van onlineprivacy.

TLS is het protocol dat op de achtergrond werkt telkens wanneer u een Proton-app gebruikt (met uitzondering van Proton VPN-apps, die nu vooral WireGuard(nieuw venster) gebruiken). Het is wat HTTPS gebruikt om uw verbinding te beschermen, en het beveiligt ook verkeer op plaatsen die u niet direct ziet, zoals e-mailbezorging tussen servers. Maar TLS beschermt gegevens alleen terwijl ze onderweg zijn. Sterkere beschermingslagen, zoals end-to-end versleuteling en zero-access-versleuteling, zijn nodig voor echt privé-inhoud.