Chưa bao giờ rõ ràng đến thế: quá nhiều công nghệ mà thế giới phụ thuộc vào lại nằm trong tay quá ít gã khổng lồ công nghệ, phần lớn có trụ sở tại Hoa Kỳ và Trung Quốc.
Lưu trữ đám mây, dịch vụ lưu trữ web, email, mạng xã hội, gọi video, các nền tảng giao tiếp, và những công cụ năng suất cơ bản mà doanh nghiệp và chính phủ sử dụng hằng ngày đã trở thành hạ tầng thiết yếu. Nền kinh tế hiện đại không thể vận hành nếu thiếu chúng. Và việc kiểm soát hạ tầng đó trao cho cả nhà cung cấp lẫn các quốc gia mà pháp luật của họ chi phối những nhà cung cấp này quyền lực vượt trội đối với tất cả những ai phụ thuộc vào nó.
Chúng tôi đã theo dõi tình trạng tập trung này trong một thời gian. Nghiên cứu trước đây của chúng tôi cho thấy 74% các công ty niêm yết tại châu Âu phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, thúc đẩy một cuộc tranh luận rộng hơn ở châu Âu về an ninh kinh tế, chủ quyền số và rủi ro địa chính trị.
Giờ đây chúng tôi nhận thấy Canada còn bị ảnh hưởng nhiều hơn châu Âu. Chúng tôi đã khảo sát 220 công ty niêm yết, chiếm 70% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Canada, và nhận thấy 87% trong số đó phụ thuộc vào hạ tầng do Mỹ sở hữu cho email của mình. Tương tự, 84% trong 100 đô thị lớn nhất cũng vậy. Chúng tôi còn phát hiện 14 trên 14 miền của chính phủ liên bang, tỉnh và lãnh thổ đều dựa vào hạ tầng email của Mỹ.
Cần nói rõ rằng vấn đề không nằm ở việc các công ty này là công ty Mỹ. Rủi ro xuất hiện khi quá nhiều hạ tầng mà thế giới phụ thuộc vào nằm dưới sự kiểm soát và thẩm quyền pháp lý của bất kỳ một chính phủ đơn lẻ nào. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và các cuộc đàm phán thương mại ngày càng gia tăng, chúng tôi cho rằng điều quan trọng là phải hiểu đầy đủ các đòn bẩy khác nhau mà một quốc gia có thể nắm giữ đối với quốc gia khác sau hậu trường.
Cách chúng tôi đo lường mức độ phụ thuộc của Canada vào công nghệ Mỹ
Chúng tôi thu thập dữ liệu bằng phương pháp tương tự nghiên cứu trước đây tại châu Âu. Thông qua tra cứu DNS công khai, chúng tôi xác định các bản ghi trao đổi thư (MX) liên quan đến miền của mỗi tổ chức. Những bản ghi này hiển thị các công ty xử lý email của một tổ chức, trực tiếp hoặc thông qua dịch vụ bảo mật email.
Đối với Canada, chúng tôi xem xét ba khu vực của nền kinh tế và khu vực công:
Chính phủ liên bang, tỉnh và lãnh thổ. Chúng tôi đã xem xét tất cả 14 miền của chính phủ liên bang, tỉnh và lãnh thổ. Trong số này, cả 14 đều dựa vào Microsoft 365.
Doanh nghiệp. Chúng tôi đã phân tích 220 công ty trong chỉ số S&P/TSX Composite, chiếm khoảng 70% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Canada. Trong số các công ty được khảo sát, 161 công ty sử dụng Microsoft 365 và chín công ty sử dụng Google Workspace cho hạ tầng email của mình.
Đô thị. Canada có hơn 4.000 chính quyền địa phương, vì vậy chúng tôi tập trung vào 100 đô thị lớn nhất của quốc gia này theo dân số. Trong số đó, 77 đô thị sử dụng Microsoft và một đô thị sử dụng Google.
Tại sao điều này lại quan trọng
Vấn đề với cách sắp xếp này khá đơn giản: một công ty, đặt trụ sở tại một quốc gia, hoạt động theo pháp luật của quốc gia đó, lại nắm giữ email của chính phủ cả một quốc gia thuộc nhóm G7.
Luật Mỹ trao cho quốc gia này quyền lực thực sự. Theo Đạo luật CLOUD, chính quyền Mỹ có thể buộc các công ty công nghệ Mỹ bàn giao dữ liệu họ nắm giữ, kể cả dữ liệu được lưu trữ bên ngoài nước Mỹ. Ví dụ, khi Mỹ áp đặt trừng phạt lên Tòa Hình sự Quốc tế, Microsoft đã cắt đứt tài khoản email của công tố viên trưởng tòa án này(cửa sổ mới), một động thái mà Microsoft ban đầu cho các nhà lập pháp Anh biết là quyết định của chính ICC, trước khi thừa nhận rằng lời khai đó không chính xác. Quyền truy cập vào hạ tầng có thể bị rút lại vì lý do chính trị và gần như chỉ sau một đêm.
AWS, Microsoft Azure và Google Cloud phục vụ ước tính 85% thị trường đám mây châu Âu, và khi một trong số chúng gặp sự cố, hậu quả sẽ lan truyền dây chuyền. Một sự cố AWS lớn vào cuối năm 2025 khiến các ứng dụng đổ vỡ trên nhiều ngành; một sự cố Azure tiếp diễn chín ngày sau đó(cửa sổ mới), khiến Outlook, Teams và hàng chục dịch vụ doanh nghiệp ngoại tuyến suốt tám giờ.
Phần lớn hạ tầng email mà các công ty và chính quyền Canada sử dụng phụ thuộc vào Microsoft, khiến họ dễ gặp phải cùng loại gián đoạn dịch vụ.
Tuy nhiên, những rủi ro này tồn tại bất kể quốc gia nào nắm thế chi phối. Một thế giới mà chính phủ của một quốc gia có thể hợp pháp can thiệp vào hệ thống truyền thông trung tâm của các quốc gia khác mới chính là vấn đề, bất kể đó là chính phủ nào và công ty của họ đặt trụ sở ở đâu.
Người Canada đang phản ứng
Mức độ phụ thuộc mà chúng tôi đo được ở khu vực công và tư nhân của Canada diễn ra trong bối cảnh quan hệ Canada-Mỹ rạn nứt sâu rộng hơn, bao gồm các khoản thuế đối ứng cân từng đồng và các cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ một cách rất công khai.
Bối cảnh này đang định hình cách người Canada nhìn nhận sự phụ thuộc công nghệ của mình. Báo cáo của Politico(cửa sổ mới) về thế khó chủ quyền số của Canada mô tả một quốc gia đang tự vẽ con đường riêng để giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, đồng thời lưu ý rằng nền kinh tế nhỏ hơn và ngành công nghệ gắn liền với Mỹ hạn chế nghiêm trọng quyền thương lượng của họ. Điều này phản ánh sự chuyển dịch mà chúng tôi ghi nhận ở châu Âu trong năm qua, khi nghiên cứu của chúng tôi cho thấy 73% người châu Âu tin rằng xã hội của họ phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ Mỹ và 56% hiện cho rằng hạ tầng địa phương quan trọng hơn với họ so với một năm trước.
Vị thế của Canada khác với châu Âu ở một điểm quan trọng: các thể chế châu Âu đã chuyển từ chẩn đoán sang lập pháp, với gói chủ quyền công nghệ của Ủy ban châu Âu cam kết nguồn vốn lớn cho các phương án thay thế địa phương. Các thể chế Canada chưa công bố kế hoạch chuyển đổi, và chúng tôi không phải là bên kêu gọi điều đó. Proton là một công ty Thụy Sĩ. Điều chúng tôi có thể làm là cho thấy dữ liệu nói lên điều gì và điều đó hàm ý gì cho bất kỳ ai phụ thuộc vào các hệ thống này, kể cả những gì cuộc chuyển đổi chậm chạp và chưa hoàn hảo của châu Âu cho thấy về mức độ khó khăn của những bước đi này trong thực tế.
Điều bất kỳ tổ chức nào cũng có thể làm về vấn đề này
Đối với các doanh nghiệp và tổ chức Canada đang đánh giá mức độ rủi ro của mình, những bước khởi đầu rất cụ thể:
Liệt kê mọi công cụ bên thứ ba bạn sử dụng: Xác định công cụ nào có trụ sở ngoài Canada và trong số đó công cụ nào thuộc thẩm quyền pháp lý của chính phủ nước ngoài.
Xác định điều gì có thể khiến hoạt động của bạn dừng lại: Công cụ nào, nếu bị cắt đứt vào ngày mai, sẽ làm đình trệ công việc? Điều này thuộc về lập kế hoạch liên tục kinh doanh.
Kiểm tra dữ liệu của bạn nằm ở đâu: Pháp luật của quốc gia nào chi phối nó? Ai có thể truy cập nó, và thông qua quy trình pháp lý nào?
Dùng thử các phương án thay thế: Đối với hầu hết các công cụ quan trọng, đã có các phương án thay thế của Canada và châu Âu, và một số trong đó cung cấp công cụ tích hợp giúp việc chuyển đổi dễ dàng hơn, chẳng hạn như Easy Switch của Proton.
Chuyển các dịch vụ rủi ro cao nhất trước: Chuyển đổi toàn bộ cần thời gian. Hãy bắt đầu với những hệ thống mà bạn không thể vận hành nếu thiếu.
Khi email doanh nghiệp của bạn dựa vào các công ty công nghệ Mỹ, bạn đang để tổ chức của mình đối mặt với những rủi ro chiến lược mà cuối cùng nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn.
