Artificiële intelligentie (AI) > AI-surveillance en gegevensverzameling
AI-surveillance en AI-gegevensverzameling uitgelegd
AI-surveillance en gegevensverzameling beperken zich niet tot de hulpmiddelen die u bewust gebruikt. Ze vinden plaats via advertenties, sociale media, de tools die u op het werk gebruikt en zelfs in openbare ruimtes. Hier volgt een nadere blik op AI-surveillance en gegevensverzameling — en wat dit betekent voor uw privacy.
Definities van AI-surveillance en AI-gegevensverzameling
AI-surveillance verwijst naar het gebruik van AI om mensen in de gaten te houden — of het nu gaat om het herkennen van gezichten in een menigte, het detecteren van ongewoon gedrag in openbare ruimtes of het monitoren van wat werknemers op het werk doen. Het doel is doorgaans een vorm van observatie, identificatie of controle.
AI-gegevensverzameling is het fundament dat surveillance niet alleen mogelijk, maar ook uiterst effectief maakt. Informatie die wordt verzameld via apps, apparaten, diensten en platforms wordt gebruikt om profielen van mensen op te stellen, inclusief hun gewoonten, voorkeuren en gedragingen. Gegevensverzameling houdt niet altijd in dat u in realtime in de gaten wordt gehouden; het kan ook stilletjes op de achtergrond gebeuren. En hoewel deze gegevens surveillance kunnen voeden, dienen ze ook andere doeleinden, waaronder het trainen van AI-modellen en het tonen van gerichte advertenties.
| Voorbeelden van AI-surveillance | Voorbeelden van AI-gegevensverzameling |
|---|---|
| Gezichtsherkenningscamera's in winkelcentra en luchthavens | Gesprekken die in chatbots worden geregistreerd |
| Het monitoren van toetsaanslagen en schermactiviteit op de werkplek | Apps die uw locatie op de achtergrond volgen |
| Slimme apparaten die beweging of stemmen kunnen detecteren | Websites die klikken en browsegedrag registreren |
Surveillance en gegevensverzameling — toen en nu
Vóór de komst van AI vereiste grootschalige surveillance nog dat mensen handmatig schermen in de gaten hielden, dossiers doorspitten of datasets kruislings controleerden. AI heeft dat veranderd door het sneller en goedkoper te maken om afbeeldingen te scannen, gesprekken te transcriberen, patronen te signaleren en verschillende gegevensbronnen te combineren in één profiel.
Het resultaat is niet alleen meer gegevensverzameling; het leidt tot meer conclusies en verlies van privacy. Zelfs als u uw interesses, gewoonten of overtuigingen nooit expliciet deelt, kan AI deze vaak afleiden uit locatiesporen, browsepatronen en sociaal gedrag. Dat is wat AI-surveillance and gegevensverzameling krachtiger — en gevaarlijker — maakt dan enkel regulier volgen.
AI-surveillance voor controle
Wanneer AI wordt ingezet voor controle, verandert het openbare ruimtes, wegen, werkplekken en sociale platforms in omgevingen waar massasurveillance niet alleen eenvoudig, maar ook routineus wordt.
Monitoren van openbare ruimtes
In steden wereldwijd neemt AI-surveillance de vorm aan van gezichtsherkenning, slimme camerabewaking (CCTV), menigte-analyse en geautomatiseerde kentekenlezers. Deze systemen kunnen personen identificeren, bewegingen volgen en afwijkingen in realtime detecteren.
Het praktische gevolg hiervan is de uitholling van anonimiteit in het openbare leven. Technologieën die gezichten, voertuigen of apparaten aan locaties koppelen, kunnen alledaagse bewegingen registreren en reconstrueren — zelfs als iemand niets verkeerds heeft gedaan.
In wetshandhaving en burgerlijk toezicht
Politie- en burgerdiensten combineren steeds vaker camerabeelden, kentekengegevens, openbare databases en activiteiten op sociale media in uniforme opsporingssystemen. AI kan vervolgens enorme hoeveelheden beeldmateriaal en berichten scannen om patronen te ontdekken, personen te signaleren of verbanden tussen mensen te leggen.
Wat dit bijzonder verontrustend maakt, is hoe dit beeldmateriaal en deze gegevens kunnen worden gebruikt om inbreuk te maken op privacyrechten. Zo kunnen bijvoorbeeld aanwezigheid bij protesten, sociale netwerken of alledaagse bewegingen gegevenspunten worden, wat ertoe kan leiden dat mensen zichzelf gaan censureren of openbare bijeenkomsten vermijden uit angst om in de gaten te worden gehouden.
Op de werkplek
Het monitoren van de moderne werkplek is geëvolueerd van eenvoudige tijdregistratie naar diepgaande gedragsanalyse. Systemen registreren nu toetsaanslagen, volgen muisbewegingen, monitoren schermactiviteit en gebruiken AI om het sentiment in communicatie te analyseren. Een voorbeeld hiervan was het plan van Meta om activiteiten van werknemers, zoals klikken en toetsaanslagen, vast te leggen voor het trainen van AI, terwijl Walmart en Starbucks naar verluidt AI-tools gebruikten om de communicatie van werknemers te monitoren(nieuw venster).
Hoewel werkgevers deze hulpmiddelen vaak presenteren als productiviteitsmetingen, roept voortdurende gedragsmonitoring ernstige privacyzorgen op — en in sommige rechtsgebieden overschrijdt het een wettelijke grens. Het gebruik van bepaalde systemen voor het volgen van productiviteit schendt de EU-privacywetgeving en is illegaal in landen als Italië.
Op sociale platforms
Sociale media behoren tot de meest datarijke surveillance-omgevingen, waar identiteit, relaties, communicatie and gedrag allemaal samenkomen. AI analyseert berichten, foto's, likes en netwerkstructuren om alles af te leiden, van interesses tot sociale verbindingen. Omdat deze algoritmen achter de schermen van aanbevelingssystemen en moderatietools werken, zijn gebruikers zich vaak niet bewust van de diepgaande conclusies die worden getrokken uit hun alledaagse activiteiten.
Surveillancekapitalisme en AI-profilering
Surveillancekapitalisme is het verdienmodel waarbij alles wat u online doet, wordt verzameld en die gegevens in winst worden omgezet. AI versterkt dit door het eenvoudiger te maken om gegevens van apps, websites, platforms en datamakelaars te combineren tot zeer gedetailleerde gedragsprofielen die worden gebruikt om aanbevelingen te doen en gerichte advertenties te tonen.
In tegenstelling tot staatssurveillance (die meestal gekoppeld is aan controle, handhaving of veiligheid), wordt surveillancekapitalisme gedreven door winst. Het doel is om het gedrag van de gebruiker goed genoeg te begrijpen om te beïnvloeden wat deze ziet, doet en koopt.
Op telefoons en apps
Mobiele apparaten zijn uniek onthullend vanwege de enorme hoeveelheid persoonlijke gegevens die ze bevatten. Apps verzamelen regelmatig advertentie-ID's, nauwkeurige locatiegegevens, IP-adressen en gebruikstelemetrie — vaak zonder dat u het weet. Na verloop van tijd kunnen die gegevens onthullen waar u woont, werkt, winkelt, medische zorg zoekt en geloofsovertuigingen uitoefent.
Op websites en via advertentienetwerken
Elke keer dat u een website bezoekt, registreren pixels en cookies geruisloos uw activiteiten, inclusief hoe lang u bent gebleven en waar u vervolgens naartoe bent gegaan. Die informatie wordt doorgegeven aan een netwerk van adtechbedrijven, die elk meer gegevens toevoegen aan een profiel van uw gedrag. Tegen de tijd dat er een advertentie op uw scherm verschijnt, zijn uw gegevens mogelijk al door tientallen bedrijven gereisd waar u nog nooit van heeft gehoord.
Maar dit gaat verder dan alleen het verkopen van producten; dezelfde infrastructuur kan ook overheidssurveillance ondersteunen. Amerikaanse overheidsinstanties hebben ook locatiegegevens gekocht van internetadvertentiemakelaars, wat illustreert hoe commerciële trackingsystemen ook kunnen worden hergebruikt voor handhaving en onderzoek.
Via datamakelaars
Datamakelaars stellen gedetailleerde profielen over individuen op via vele bronnen, waaronder sociale media, locatie en online activiteiten, en verkopen die gegevens vervolgens aan derden, vaak zonder toestemming van de betrokken personen. Deze bedrijven opereren grotendeels buiten het zicht, maar recente handhavingsacties tonen aan hoe wijdverspreid het probleem is. In januari 2025 heeft de FTC Mobilewalla verboden(nieuw venster) om gevoelige locatiegegevens te verkopen, nadat was vastgesteld dat het bedrijf illegaal en buiten hun medeweten om gegevens van miljoenen mensen had verzameld en verkocht.
In AI-tools en assistenten
AI-platforms maken zelf deel uit van deze economie. Afhankelijk van de tool die u gebruikt, kunnen prompts, geüploade bestanden, gespreksgeschiedenis en technische metagegevens worden opgeslagen, beoordeeld of gebruikt om modellen te trainen. Omdat mensen AI steeds vaker gebruiken voor werk, planning en gevoelige taken, kunnen al uw gesprekken worden verzameld, gemonitord en te gelde worden gemaakt.
Hoeveel gegevens verzamelt AI?
De omvang van de gegevensverzameling door AI is aanzienlijk en blijft groeien. Het GPT-3-model van OpenAI is bijvoorbeeld getraind op ongeveer 300 miljard teksttokens, terwijl nieuwere modellen naar schatting biljoenen tokens gebruiken. De gegevensverzameling door AI kan alles omvatten, van biometrische gegevens zoals uw gezicht, stem en vingerafdrukken, tot surfgedrag, overtuigingen en gedragspatronen.
Als u een AI-platform gebruikt, is de hoeveelheid en het type verzamelde gegevens afhankelijk van uw abonnement en gebruik. Dit zijn de soorten gegevens die door populaire AI-tools worden verzameld, volgens hun privacybeleid.
| Platform | Soorten verzamelde gegevens |
|---|---|
| ChatGPT | Prompts, geüploade inhoud, accountinformatie, gebruiksgegevens en technische gegevens |
| Gemini | Tekst, stem, bestanden, foto's, feedback, apparaatinformatie en context van gekoppelde diensten |
| Claude | Gesprekken, bestanden, feedback, accountgegevens en technische gegevens |
| Grok | Prompts, in X geïntegreerde gegevens (waaronder X-berichten en interacties), locatie en technische gegevens |
| Meta AI | Prompts, gesprekken, account- en profielinformatie, en app-overschrijdend gedrag van Facebook, Instagram, Messenger en WhatsApp |
| Copilot | Prompts, gesprekken, interacties, bestanden, personalisatie-instellingen, spraakinvoer en gebruiksgegevens |
Hoe AI-surveillance en gegevensverzameling te verminderen
Hoewel het niet haalbaar is om elke vorm van monitoring uit te sluiten, kunt u stappen ondernemen om de hoeveelheid gegevens die over u wordt verzameld te verminderen:
- Voer geen gevoelige persoonlijke, financiële, juridische, medische of zakelijke informatie in op AI-platforms en maak deze niet openbaar beschikbaar.
- Als u een AI-tool of -software gebruikt, lees dan zorgvuldig het privacybeleid en de standaardinstellingen door.
- Beperk app- en browsermachtigingen, met name voor locatie, microfoon, camera, foto's en contacten.
- Wees voorzichtig met gekoppelde accounts, aangezien integraties met e-mail, agenda's, cloudbestanden en berichten de toegangsmogelijkheden van een AI-tool kunnen vergroten.
- Kies AI-tools die uw chats standaard niet monitoren, in een logboek registreren of gebruiken voor training.
Stap over op een privé-AI-assistent
Lumo is ontworpen voor mensen die een AI-assistent willen die ze kunnen vertrouwen. Lumo traint nooit op uw chats en bewaart geen logboeken, waardoor uw gegevens volledig privé blijven. Zelfs Proton heeft hier geen toegang toe.
Veelgestelde vragen over LLM's en AI-beveiliging
- Worden verzamelde AI-gegevens altijd gebruikt om modellen te trainen?
- Kan ik voorkomen dat bedrijven mijn gegevens gebruiken voor AI-training?
- Bestaat er een AI-tool die geen gegevens verzamelt?
