Avustralyalılar yakında sosyal medya algoritmalarını kapatabilecek ve yalnızca takip ettikleri hesapların gönderilerini görebilecek.

Avustralya, “My Feed, My Way(yeni pencere)” girişimi kapsamında 16 yaş ve üzeri sosyal medya kullanıcılarına algoritma destekli akışları kapatma seçeneği sunan yeni çevrim içi güvenlik yasaları çıkarmayı planlıyor; aynı zamanda platformları, zararlı içeriklerden çocukları daha iyi korumak için dijital özen yükümlülüğü altına sokuyor.

Önerilen yasalar, eSafety Commissioner’a (Avustralya’nın çevrim içi güvenlik düzenleyicisi) daha güçlü yaptırım yetkileri verecek ve kurallara uymayan şirketleri 100 milyon A$’ın üzerinde para cezalarıyla karşı karşıya bırakacak; ancak yasamanın parlamentodan geçmeden önce siyasi tartışmalara konu olması bekleniyor. İletişim Bakanı Anika Wells, bunu “büyük teknoloji için küresel bir hesaplaşma(yeni pencere)” olarak nitelendirdi.

Yasa, her internet kullanıcısının gündeminde yer alan bir soruyu da beraberinde getiriyor: Sosyal medya algoritması nedir ve bu algoritmayı kontrol edebilmek neden önemlidir?

Sosyal medyada algoritma nedir?

Sosyal medyada algoritma, bir platformun size hangi gönderileri, videoları, reklamları veya önerileri hangi sırayla görüntüleyeceğine karar vermek için kullandığı sistemdir.

Algoritma, yalnızca takip ettiğiniz hesapların en yeni gönderilerini görüntülemek yerine; tıkladıklarınızı, izlediklerinizi, beğendiklerinizi, paylaştıklarınızı, aradıklarınızı ya da görüntülemek için vakit geçirdiklerinizi temel alarak içeriği sıralayabilir. Amacı genellikle sizi platformda tutacak şeyi öngörmektir.

İlk dönemdeki sosyal medya akışları bugünkülerden çok daha basitti. Bunlar çoğunlukla zaman sırasına göre ilerliyor ve kasıtlı olarak bağlantı kurduğunuz kişilere, yani arkadaşlara, sayfalara ya da takip ettiğiniz hesaplara dayanıyordu. Birisi yakın zamanda bir şey paylaştığında bu içerik üstlere yakın bir yerde görünür, eski gönderiler aşağı kayardı. Günümüzde Instagram, TikTok(yeni pencere), YouTube(yeni pencere), Facebook ve X dahil tüm büyük platformlar bir öneri algoritması kullanıyor.

Sosyal medya algoritmaları nasıl çalışır?

Sosyal medya algoritmaları, en çok hangi içerikle etkileşim kuracağınıza ilişkin sürekli öngörüler yaparak çalışır. Platformlar sıralama sistemlerini gizli tutar, ancak işleyiş sektör genelinde benzerdir. Aday gönderiler; popülerlik, etkileşim hızı ve bir içerik üreticisiyle geçmişiniz gibi sinyallere göre puanlanır. Makine öğrenimi modelleri, bir gönderiyi beğenme, paylaşma ya da sonuna kadar izleme olasılığınızı tahmin eder. En yüksek puanı alan içerik akışınızı doldurur. Tepkiniz eğitim verisine dönüşür; dolayısıyla yarının akışı özünde dünkü davranışınıza göre ayarlanır.

Bir sosyal medya platformunun amacı sizi meşgul tutmaktır. Bu iş modeli giderek artan bir hukuki denetime de tabi tutuluyor: 2026’da Meta, Facebook ve Instagram’ın çocukları ve gençleri bağımlı hale getirecek şekilde tasarlandığı iddiaları üzerine hiçbir suçlamayı kabul etmeden 18 milyar dolarlık bir uzlaşmayı onayladı.

Genel olarak öfke, kıskançlık ya da kaygı uyandıran içerik daha fazla etkileşim üretir ve bu yüzden daha geniş kitlelere yayılır. Platformlar, hangi içeriğin bireylerin en çok etkileşim kuracağını belirlemek için büyük miktarda kişisel veri toplar.

Avustralya’nın sosyal medya yasası neyi değiştirecek?

Algoritmayı kapatmak, esas olarak takip etmeyi bilinçli olarak seçtiğiniz kişilerden ve gruplardan gelen içeriklerden oluşan daha sade bir akış görmek anlamına gelir. Avustralya’nın sosyal medya yasası şunları yapacak:

  • 16 yaşından büyüklerin algoritmik akışlardan çıkmasına izin verir. Platformlar herkesi bilgilendirmeli ve varsayılan bir akış seçmelerini istemelidir.
  • Çevrim içi hizmetlerden (oyunlar, uygulamalar ve yapay zekâ sohbet botları dahil) çocukları (18 yaş altı) pornografi, yeme bozukluklarını teşvik eden içerik, kadın düşmanı içerik, suçu yücelten içerik ve ciddi zihinsel strese yol açan içerik gibi belirli zararlardan korumalarını ister.
  • eSafety Commissioner’a, rıza dışı özel görüntüler (deepfake) oluşturmak için kullanılan “nudify(yeni pencere)” uygulamaları dahil olmak üzere kaldırma bildirimleri yayımlama yetkisi verir.
  • Kurallara uymayanlara 100 milyon A$ üzerinde para cezası uygulanmasını sağlar.

Avustralya, en büyük platformların kullanıcılara profilleme temelli olmayan bir öneri seçeneği sunmasını zorunlu kılan AB’nin Dijital Hizmetler Yasası’nın izinden gidiyor. Ancak uygulama her zaman sorunsuz ilerlemedi; düzenleyiciler bazı platformların bu seçenekten çıkışı gereksiz yere zorlaştırdığını belirtiyor.

Önerilen yasa, Aralık 2025’te yürürlüğe giren Avustralya’nın dünyada bir ilk olan 16 yaş altı sosyal medya yasağını da temel alıyor. Benzer önlemler şu anda Fransa, Birleşik Krallık ve Yeni Zelanda(yeni pencere)‘da da gündemde.

Avustralya’nın sosyal medya algoritmalarına yönelik yeni yaklaşımının benzer bir etki yaratıp yaratmayacağını zaman gösterecek; ancak yasa kabul edilirse diğer hükümetlerin de süreci yakından izlemesi bekleniyor. Başbakan Anthony Albanese, “Bu, hükümete kontrol vermekle ilgili değil, insanlara kontrol vermeye dair” dedi.

Sosyal medya akışınızın kontrolünü nasıl geri alabilirsiniz?

Akışınızda neyin görüneceği üzerinde biraz kontrol sahibi olmak için yeni mevzuatı beklemenize gerek yok. Algoritmik önerileri azaltmanın birkaç yolu çoğu büyük platformda zaten mevcut; ancak bunlar tamamen ortadan kaldırılamaz:

Mümkün olduğunda Takip Edilenler veya kronolojik akışları kullanın. Instagram, Facebook, X ve diğer platformlar, önerilen gönderiler yerine zaten takip ettiğiniz hesapları öne çıkaran görünümler sunuyor.

Kişiselleştirmeyi kapatın veya sınırlandırın. Kişiselleştirilmiş içeriği, hedefli reklamları veya etkinlik temelli önerileri azaltma seçenekleri için gizlilik, reklam ve öneri ayarlarınızı kontrol edin.

Algoritmaya neyi istemediğinizi söyleyin. İstenmeyen içerikleri yalnızca kaydırarak geçmek yerine “Bu ilgimi çekmiyor”, “Buna benzer gönderileri daha az görüntüle” veya “Sessize al” gibi kontrolleri kullanın.

Etkileşim kurduğunuz içerik konusunda seçici olun. Bir gönderiyi izlemek, beğenmek, üzerine yorum yapmak ya da defalarca görüntülemek, o tür içerikten daha fazlasını istediğinizi gösterebilir; sizi öfkelendirdiği için etkileşimde bulunuyor olsanız bile.

Takibi bırakın, sessize alın ve engelleyin. Takip ettiğiniz hesapları seçerek düzenlemek, yalnızca takip temelli akışları çok daha kullanışlı hale getirebilir ve hiç istemediğiniz içeriklere maruz kalmayı azaltabilir.

Otomatik oynatmayı ve gereksiz bildirimleri kapatın. Bu özellikler, sizi uygulamaya geri çekmek ve içeriğin en az sürtünmeyle akmasını sağlamak için tasarlanmıştır.

Mümkün olduğunda web sürümünü veya alternatif istemcileri kullanın. Bazı arayüzler, Shorts, Reels veya For You akışları gibi öneri yoğun özelliklerden kaçınmayı kolaylaştırır.

Profilleme temelli akışlar yerine daha fazla kullanıcı kontrolü ve gizlilik göz önünde bulundurularak tasarlanmış Avrupa merkezli sosyal medya alternatiflerini keşfedin.

Algoritmik kontrol gizlilikle başlar

Avustralya’nın önerisi, çok daha büyük bir sorunun yalnızca bir bölümüne çözüm getiriyor. Algoritmik akışlar güçlüdür, çünkü platformlar onları kullanan kişiler hakkında fazlasıyla bilgi sahibidir. Kullanıcılara akışlarında neyin görüneceği üzerinde kontrol tanımak anlamlı bir adımdır; ancak gerçek dijital özerklik aynı zamanda, kişileri baştan profellemek için kullanılan veriler üzerinde de kontrol sahibi olmak demektir.

Proton olarak, insanların gizliliklerinden vazgeçmeden interneti kullanabilmesi gerektiğine inanıyoruz; ister akışlarında neyin görüneceğini seçmek, ister işletmelerini onları izlemek üzerine kurmayan hizmetleri tercih etmek olsun.